NEDALEKO OD SELA OSTROVICA: Jedini vojni manastir u Srbiji

Na ulazu u Sićevačku klisuru, nedaleko od sela Ostrovica, na međunarodnom putu Niš – Sofija, nalazi se manastir Svete Petke Iverice.

Foto: wikimapia.org

Foto: wikimapia.org

 

Istorija upućuje da su stari manastir osnovali monasi iz gruzijskog manastira Iviriona sa Svete gore, otuda i dodato ime „Iverica“. Pretpostavlja se da su krajem 14. veka, usled najezde Turskog carstva, mnogi monasi iz tada okupiranih područja našli utočište u ovoj klisuri, gde su osnovali monašku koloniju, kojoj pripada i manastir Svete Petke Iverice.

Ono po čemu je ovaj manastir poznat je to da je on prvi i jedini vojni manastir u srpskoj pravoslavnoj crkvi i nosio je naziv: Kraljevski vojni manastir Sveta Petka Iverica.

O istorijatu izgradnje srpskih svetinja u nepristupačnoj Sićevačkoj klisuri kazuje istoričar Mikica Đorđević.

Sićevačka klisura je svojim živopisnim predelima i zabitima skrivala vekovima značajna materijalna i kulturna svedočanstva srednjovekovne prošlosti Niša i Južne Srbije i bila je neprohodna sve do pred kraj 19. veka, kada je ovaj prostor oslobođen od viševekovnog ropstva od Osmanskog carstva.

Još iz doba Rimskog carstva Sićevačka klisura je predstavljala za graditelje puteva nesavladivu prepreku, pa su je svi magistralni putni pravci, uključujući tu i čuveni Via Militaris, zaobilazili sa južne strane, preko planine Kunovice.

Foto: wikimapia.org

Foto: wikimapia.org

 

Na ovoj planini srpska i ugarska vojska, predvođena Đurađom Brankovićem i Jankom Huvadinom je 1444. godine razbila i zaustavila Osmanlije u njihovom pohodu na Balkan, ali pod najezdom sve brojnije osmanlijske vojske morali su da se povuku, tako da je ovaj prostor pao pod uticaj Turaka.

I za graditelje puteva iz vremena Osmanlijskog carstva Sićevačka klisura je ostala nesavladiva prepreka, pa je ostala po strani važnih puteva.

To je stvaralo idealne uslove da se život u nepristupačnim gudurama klisure odvija u znaku duhovnog mira oslobođenog od straha, posebno u ratnim vremenima viševekovnog ropstva Srbije pod Turcima. Taj njen unutrašnji mir privlačio je duhovnike sa raznih prostora Balkana.

Tako je sredinom 15. veka počelo naseljavanje Sićevačke klisure monasima koji su bežali sa Istoka prema Zapadu, pred naletom Osmanlija. Među njima su bili monasi: Grci, Rusi, Bugari, ali i Srbi sa Svete gore.

Tako su oni počeli da u skrovitim, gotovo mitskim predelima grade manastire, crkve i crkvišta, u želji da sačuvaju duhovni mir i da se zaštite od terora Osmanlija. Prostor Sićevačke klisure je postao crkveno središte sa 20 svetinja, gde su se obavljali pravoslavni verski obredi.

Za sve vreme vladavine Osmanlija dizane su bune i ustanci, pa su se po bespućima Sićevačke klisure i njenim manastirima krili mnogi ustanici i hajduci, što je još više jačalo verska središta.

Foto: wikimapia.org

Foto: wikimapia.org

 

Naš sagovornik ističe da istorija nastanka prvobitne crkve manastira Svete Petke u Ostrovici nije do kraja istražena.

Kad je napravljena prvobitna crkva nema preciznih podataka. Istraživanja na ovom prostoru otkrila su kovanice sa likom cara Uroša Nejakog, što svedoči da je manastir tada bio aktivan. Najverovatnije su na temeljima tog manastira monasi iz gruzijskog Ivriona sa Svete gore podigli novi, jer je pored imena svetiteljke Svete Petke dodato „Iverica“.

To je pretpostavka i radi se o vremenu, po svoj prilici, s kraja 14 ili s početka 15 veka, kada je Osmanlijsko carstvo bilo najjače, piše Nedeljnik Afera.

Bežeći ispred osmanlijske sile, mnogi monasi iz okupiranih zemalja povlačili su se iz svojih svetilišta i utočište našli u neprohodnoj Sićevačkoj klisuri, gde su pored još nekoliko manastira osnovali i manastir Svetu Petku, na ostacima starog, opustelog manastira, za koji nisu znali kako je i kad nastao.

U jednom od turskih popisa u vreme sultana Mehmeda III (1595-1603) manastir Svete Petke se poslednji put pominje s kraja 16 veka „kao dužnik desetka na žito, voće, košnice od mlinova i ostalog u iznosu od 500. akči“. Visina nameta govori da se radilo o dobrostojećem manastiru.

Osmanlije su ga srušile u 16. veku i sve do kraja 19. veka videle su se samo njegove ruševine. Po narodnom predanju, Osmanlije su u znak odmazde , prema nepokornom stanovništvu, pred vratima manastirskog hrama zakopale živih 12 devojaka.

Foto: wikimapia.org

Foto: wikimapia.org

 

Pri izgradnji nove crkve na ovom prostoru otkopani su i pronađeni ostaci nakita i kosti, što potvrđuje da ovo nije samo „obično narodno predanje“ – ističe Đorđević.

Za podizanje sadašnje crkve Svete Petke, koja je nastala na temeljima prethodne sakralne građevine, vezane su brojne zanimljive priče.

Današnju crkvu Svete Petke podigli su 1898. godine inženjerske jedinice srpske vojske, koje su gradile prugu kroz Sićevačku klisuru. Prilikom probijanja železničkog tunela, inženjerci su primili vest da je kralj Aleksandar I spasen sigurne smrti u moru, kod Bijarica u Francuskoj, i tim povodom su započeli obnovu crkve.

Kako stoji na spomen – tabli graditelja, oni su ovaj objekat izgradili „u slavu srećnog spasenja Vrhovnog komandanta Kraljeve srpske vojske Njegovog Veličanstva Kralja Aleksandra I i ovaj hram obnavljaju zahvaljujući se Svemogućem što je sačuvao dragoceni život Uzvišenog Gospodara Srbije, a u znak toplih osećanja koji su prema njegovoj uzvišenoj ličnosti prožeti. Oficiri i vojnici inžinjerijskih trupa“- stoji u potpisu.

Foto: manastiri-crkve.com | Nenad Glišić

Foto: manastiri-crkve.com | Nenad Glišić

 

Zbog toga je ovaj manastir uživao posebno poštovanje dinastije Obrenović u Državnoj arhivi i nazivao se Kraljevski srpski vojni manastir Sveta Petka Iverica. Hram je osvećen 14. oktobra 1898. godine. Od tada, pa do Majskog prevrata, manastir je bio u vlasništvu srpske vojske, kada prelazi u vlasništvo Eparhije niške.

Zanimljivo je da je manastir uživao veliko poštovanje i pomoć i dinastije Karađorđević, koja je davala izdržavanje manastiru i vojnom svešteniku koji je ovde služio .Ovaj podatak je posebno zanimljiv jer u istoriji srpske pravoslavne crkve nije poznat još jedan ovakav primer .

Inače, unutrašnjost crkve manastira Svete Petke Iverice nije živopisan, samo je na tavanici plavo nebo oslikano zvezdama.

Postoji i jedna freska, na kojoj je prikazana „Bura na moru“, bez većeg umetničkog značaja, sa namerom da podseća na događaj povodom koga su inženjerci srpske vojske podigli manastirsku crkvu. Spolja, sa zapadne strane hrama, uočljiv je lik Svete Petke, naslikan na limu.

Komentariši:

Vaša email adresa neće biti objavljena.Obavezna polja su označena *

*